Nedostatak transparentnosti Sredstva Kosova za Preševsku dolinu izazivaju političke sukobe
Vlada Kosova godinama izdvaja sredstva za zaštitu prava, obrazovanja i kulture Albanaca u Preševu, Bujanovcu i Medveđi, ali njihova raspodjela izaziva političku debatu. Lokalne stranke optužuju Albanski nacionalni savjet (ANS) i jedni druge za zloupotrebu i favorizovanje, dok ANS i zvaničnici aktuelne Vlade Kosova negiraju zloupotrebu i ukazuju na sprovođenje konkretnih projekata, prenosi RSE.
Milioni koje je Vlada Kosova godinama izdvajala za Albance u Preševu, Bujanovcu i Medveđi, namjenjeni kao podrška nacionalnom opstanku Albanaca u Preševskoj dolini - otvorili su unutrašnji politički front.
Lokalne albanske stranke međusobno se optužuju za zloupotrebu sredstava, selektivno favorizovanje i nedostatak transparentnosti, piše Radio Slobodna Evropa.
U centru debate je uloga Albanskog nacionalnog savjeta (ANS)- institucije preko koje se upravlja sredstvima, kao i njegovi odnosi sa lokalnim političkim strankama.
Ovaj savet i Vlada Kosova potpisali su Memorandum o saradnji 2022. godine, sa ciljem „zaštite i promocije prava Albanaca, kao i očuvanja i negovanja albanskog jezika, umjetnosti, kulture i identiteta“.
U prve dvije godine sprovođenja memoranduma, fond koji je izdvojila Vlada Kosova iznosio je dva miliona eura za svaku godinu. U 2024. godini ovaj iznos je povećan na tri miliona eura, a u 2025. godini na četiri miliona eura - iako sprovođenje posljednjih sredstava još nije počelo.
Gdje ide ovaj novac?
Gradonačelnik Bujanovca Arber Pajaziti, iz koalicije Front za promjene, kaže da sredstva koja je izdvojila Vlada Kosova nisu dala vidljive rezultate na terenu.
„Ne možete videti konkretan znak da je išta ostalo od svih ovih sredstava koja Vlada Kosova daje“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.
On naglašava da njegova kritika nije namjenjena da dovede u pitanje podršku Vlada Kosova Albancima na jugu Srbije, koju smatra neophodnom, već način na koji se, prema njegovim riječima, njome upravlja.
Prema Pajazitiju, posebno fond za 2022. godinu, koji je izvršen godinu dana kasnije, zloupotrebljen je od strane ANS i ljudi povezanih sa Partijom za demokratsko delovanje (PVD).
On tvrdi da je dio sredstava raspodeljen nevladinim organizacijama, iza kojih, prema njegovim riječima, stoje ljudi bliski stranci koja vodi ANS.
„Dobar dio sredstava završio je u džepovima partijskih funkcionera“, kaže Pajaziti, dodajući da zbog toga mnoga sredstva dodjeljena 2023. godine nisu iskorišćena za projekte civilnog društva, već samo za snabdjevanje studenata udžbenicima i za studentske stipendije.
Bez pružanja konkretnijih dokaza, Pajaziti je izneo slične tvrdnje u komentarima za nekoliko medija u Srbiji.
Odgovor Albanskog nacionalnog savjeta i drugih opština
Predsjednik Albanskog nacionalnog saveta Enkel Rexhepi odbacuje ove tvrdnje.
On kaže da su sredstva korišćena za konkretne projekte i da korisnici nisu birani na stranačkoj osnovi.
„Efekti se ne mere političkim izjavama, već na terenu - u medijima, u institucijama, u kulturnim projektima i u stvarnim životima građana“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.
Prema Rexhepiju, fond od dva miliona eura za 2022. godinu je iskorišćen 100 odsto tokom naredne godine, dok je 2023. godine realizovano samo 14,5 odsto, zbog kašnjenja usled izbora unutar Albanskog nacionalnog savjeta.
Za 2024. godinu je iskorišćeno 60,96 odsto od tri miliona eura, dok se očekuje da će raspodjela četiri miliona eura u 2025. godini dostići 78,39 odsto, putem javnih konkursa koje je objavio Nacionalni savjet Kosova.
Rexhepi kao primjere navodi funkcionisanje lokalnih televizija, podršku sportskim klubovima i besplatnu distribuciju udžbenika za više od 30 hiljada učenika osnovnih škola u Preševskoj dolini.
Prema njegovim riječima, stotine učenika je, takođe, imalo koristi od stipendija za studije.
„Moramo shvatiti da živimo u maloj zajednici i, kao i svuda drugde, organizacije i pojedinci su često međusobno povezani kroz profesionalne, društvene ili čak političke obaveze. To ne podrazumeva zloupotrebu, već je realnost malih društava“, kaže Rexhepi.
Dodaje da su u projekte bili uključeni i profesionalci bliski koaliciji Front za promjene, iz koje dolazi Pajaziti.
Ova koalicija - koja uključuje Alternativu za promene, Pokret za reforme i Pokret za Bujanovac - trenutno nema predstavništvo u Narodnoj skupštini.
Tamo su zastupljene Partija za demokratsko delovanje, Pokret za demokratski progres, Demokratska partija Bujanovca i Albanska demokratska partija.
Gradonačelnica Preševa Ardita Sinani iz Partije za demokratsko delovanje, ocjenjuje da je finansijska podrška Vlade Kosova imala direktan uticaj na poboljšanje života građana.
„Koristi su opipljive i višedimenzionalne, kako u Preševu, tako i širom Preševske doline“, rekla je ona za Radio Slobodna Evropa.
Prema riječima Sinanijeve, pomoć je obuhvatila nekoliko ključnih sektora, posebno obrazovanje, gdje su učenici imali koristi od besplatnih knjiga, dok su studenti imali koristi od stipendija.
Dodaje da su podržani i sportski klubovi za mlade i djecu, sproveden je poseban program za podršku djeci sa invaliditetom i finansirana je renovacija zgrade koja se transformiše u Muzičku školu i muzej u opštini Preševo.
Kao dio ove podrške, Sinani takođe pominje finansiranje lobiranja kako bi se pitanje kršenja prava Albanaca na jugu internacionalizovalo.
Kao rezultat toga, grupa američkih zakonodavaca je prošle nedjelje zatražila od State departmenta SAD da ispita navode o diskriminaciji Albanaca u Srbiji.
Afrim Ferati jedan od trojice albanskih poslanika u Skupštini opštine Medveđa i šef ogranka ANS u ovoj opštini, smatra finansijsku podršku Vlade Kosova neophodnom i pozitivnom za albansku zajednicu.
On izbjegava političke sukobe između lokalnih stranaka i ističe zahvalnost zajednice na pomoći koja dolazi sa Kosova.
Ferati priznaje da bi se sredstvima moglo bolje upravljati i sa manje procedura, ali ne vjeruje u masovnu zloupotrebu.
„Ne vjerujem u ono što se govori da je došlo do masovne zloupotrebe. Možda možemo da govorimo o kvalitetu upravljanja sredstvima, ali očekujemo da će doći do poboljšanja u procesu njihove raspodjele“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.
Stav Vlade Kosova
Tvrdnje o nedostatku efekata na terenu takođe odbacuje aktuelna Vlada Kosova.
„Ako neko tvrdi da 'nema vidljivih efekata', to je u najmanju ruku netačno i ne poklapa se sa stvarnošću niti odražava stvarnost i uticaj koji je podrška koju su pružile naše institucije imala na živote Albanaca u dolini“, kaže za Radio Slobodna Evropa Klisman Kadiu, medijski savjetnik vršioca dužnosti potpredsjednika vlade Besnika Bislimija.
Prema njegovim riječima, proces uključuje mehanizme kontrole, izvještavanja i praćenja u svakoj fazi implementacije.
„A sredstva su korišćena isključivo za finansiranje projekata, u skladu sa Memorandumom o saradnji i relevantnim aneksima“, dodaje on.
Pomoć ili politički instrument?
Međutim, gradonačelnik Bujanovca izražava sumnju da je saradnja Vlade Kosova bila usmerena uglavnom na Partiju za demokratsko delovanje, a ne ka lokalnim institucijama.
On podsjeća da su dva zvaničnika ove stranke - Ardita Sinani, trenutno gradonačelnica opštine Preševo, i Ragmi Mustafi, šef ogranka stranke u Bujanovcu - bili savjetnici u kabinetu Vlade Kosova, koji je predvodio Albin Kurti.
„Vlada Kosova je pomagala i pomaže samo Partiji za demokratsko djelovanje“, koja, kako kaže, „želi da ojača kroz fond“.
Zvaničnici Vlade Kosova nisu želeli da komentarišu ovu tvrdnju.
Sinani optužbe vidi u kontekstu lokalnih političkih dešavanja, navodeći rezultate opštinskih izbora 2024. godine i stvaranje opštinske većine u Bujanovcu glasovima srpskih stranaka.
U ovim okolnostima, kaže ona, politička retorika je često uslovljena potrebom da se očuva većina - što se ogleda i u javnom diskursu prema Kosovu.
Prema njenim riječima, politizovanje podrške sa Kosova ne služi javnom interesu Albanaca u Preševskoj dolini.
Blokirana podrška poljoprivrednicima
U cijeloj ovoj diskusiji, jedna od najproblematičnijih tačaka ostaje podrška albanskim poljoprivrednicima.
Rexhepi, iz ANS, priznaje da oko milion evra izdvojenih za ovu namjenu nije implementirano, jer ih je, kako kaže, blokiralo Ministarstvo za ljudska prava i manjine u Srbiji.
Prema njegovim riječima, ovo ministarstvo je ukinulo subvencije albanskim poljoprivrednicima u januaru 2025. godine, sa obrazloženjem da ANS nema nadležnosti u oblasti poljoprivrede, oslanjajući se na odluku Upravnog suda u Nišu.
On kaže da je razlog za ovu odluku bilo i pismo koje je ranije poslala Alternativa za promjene, dio Fronta za promjene, koja je obavjestila srpske institucije o konkursu koji je objavio ANS.
„Posljedice su direktno trpeli poljoprivrednici, koji uopšte nisu krivi za ovaj politički sukob“, kaže Rexhepi.
Pajaziti, s druge strane, kaže da je ponudio rješenje, predlažući da se sredstva prebace opštini Bujanovac kako bi se preko nje raspodjelila.
Međutim, Rexhepi odbacuje ovu mogućnost, tvrdeći da je tako nešto pravno nemoguće i da bi rezultiralo nejednakom raspodjelom, budući da je opština multietnička.
Prema njegovim riječima, finansijska podrška Vlade Kosova je namjenjena samo albanskoj zajednici. Rexhepi naglašava da savjet preduzima sve pravne i institucionalne korake kako bi osporio odluku srpskih vlasti i obnovio podršku poljoprivrednicima, redovno komunicirajući sa relevantnim institucijama, međunarodnim partnerima i Vladom Kosova.
On insistira da glavna prepreka delovanju kosovskih institucija na jugu Srbije ostaje vlast u Beogradu i njene lokalne strukture.
Na jugu Srbije živi više od 60.000 Albanaca, koji čine četvrtu najveću manjinu u Srbiji, prema posljednjem popisu stanovništva iz 2022. godine.
Njihov jedini predstavnik u Skupštini Srbije je poslanik Shaip Kamberi iz Partije za demokratsko delovanje.
Pokušaji da se pomoć sa Kosova pretvori u temu političkih sukoba „štete albanskim interesima“, zaključuje Rexhepi.
Izvor: Kosovo Online/RSE
Lokalne albanske stranke međusobno se optužuju za zloupotrebu sredstava, selektivno favorizovanje i nedostatak transparentnosti, piše Radio Slobodna Evropa.
U centru debate je uloga Albanskog nacionalnog savjeta (ANS)- institucije preko koje se upravlja sredstvima, kao i njegovi odnosi sa lokalnim političkim strankama.
Ovaj savet i Vlada Kosova potpisali su Memorandum o saradnji 2022. godine, sa ciljem „zaštite i promocije prava Albanaca, kao i očuvanja i negovanja albanskog jezika, umjetnosti, kulture i identiteta“.
U prve dvije godine sprovođenja memoranduma, fond koji je izdvojila Vlada Kosova iznosio je dva miliona eura za svaku godinu. U 2024. godini ovaj iznos je povećan na tri miliona eura, a u 2025. godini na četiri miliona eura - iako sprovođenje posljednjih sredstava još nije počelo.
Gdje ide ovaj novac?
Gradonačelnik Bujanovca Arber Pajaziti, iz koalicije Front za promjene, kaže da sredstva koja je izdvojila Vlada Kosova nisu dala vidljive rezultate na terenu.
„Ne možete videti konkretan znak da je išta ostalo od svih ovih sredstava koja Vlada Kosova daje“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.
On naglašava da njegova kritika nije namjenjena da dovede u pitanje podršku Vlada Kosova Albancima na jugu Srbije, koju smatra neophodnom, već način na koji se, prema njegovim riječima, njome upravlja.
Prema Pajazitiju, posebno fond za 2022. godinu, koji je izvršen godinu dana kasnije, zloupotrebljen je od strane ANS i ljudi povezanih sa Partijom za demokratsko delovanje (PVD).
On tvrdi da je dio sredstava raspodeljen nevladinim organizacijama, iza kojih, prema njegovim riječima, stoje ljudi bliski stranci koja vodi ANS.
„Dobar dio sredstava završio je u džepovima partijskih funkcionera“, kaže Pajaziti, dodajući da zbog toga mnoga sredstva dodjeljena 2023. godine nisu iskorišćena za projekte civilnog društva, već samo za snabdjevanje studenata udžbenicima i za studentske stipendije.
Bez pružanja konkretnijih dokaza, Pajaziti je izneo slične tvrdnje u komentarima za nekoliko medija u Srbiji.
Odgovor Albanskog nacionalnog savjeta i drugih opština
Predsjednik Albanskog nacionalnog saveta Enkel Rexhepi odbacuje ove tvrdnje.
On kaže da su sredstva korišćena za konkretne projekte i da korisnici nisu birani na stranačkoj osnovi.
„Efekti se ne mere političkim izjavama, već na terenu - u medijima, u institucijama, u kulturnim projektima i u stvarnim životima građana“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.
Prema Rexhepiju, fond od dva miliona eura za 2022. godinu je iskorišćen 100 odsto tokom naredne godine, dok je 2023. godine realizovano samo 14,5 odsto, zbog kašnjenja usled izbora unutar Albanskog nacionalnog savjeta.
Za 2024. godinu je iskorišćeno 60,96 odsto od tri miliona eura, dok se očekuje da će raspodjela četiri miliona eura u 2025. godini dostići 78,39 odsto, putem javnih konkursa koje je objavio Nacionalni savjet Kosova.
Rexhepi kao primjere navodi funkcionisanje lokalnih televizija, podršku sportskim klubovima i besplatnu distribuciju udžbenika za više od 30 hiljada učenika osnovnih škola u Preševskoj dolini.
Prema njegovim riječima, stotine učenika je, takođe, imalo koristi od stipendija za studije.
„Moramo shvatiti da živimo u maloj zajednici i, kao i svuda drugde, organizacije i pojedinci su često međusobno povezani kroz profesionalne, društvene ili čak političke obaveze. To ne podrazumeva zloupotrebu, već je realnost malih društava“, kaže Rexhepi.
Dodaje da su u projekte bili uključeni i profesionalci bliski koaliciji Front za promjene, iz koje dolazi Pajaziti.
Ova koalicija - koja uključuje Alternativu za promene, Pokret za reforme i Pokret za Bujanovac - trenutno nema predstavništvo u Narodnoj skupštini.
Tamo su zastupljene Partija za demokratsko delovanje, Pokret za demokratski progres, Demokratska partija Bujanovca i Albanska demokratska partija.
Gradonačelnica Preševa Ardita Sinani iz Partije za demokratsko delovanje, ocjenjuje da je finansijska podrška Vlade Kosova imala direktan uticaj na poboljšanje života građana.
„Koristi su opipljive i višedimenzionalne, kako u Preševu, tako i širom Preševske doline“, rekla je ona za Radio Slobodna Evropa.
Prema riječima Sinanijeve, pomoć je obuhvatila nekoliko ključnih sektora, posebno obrazovanje, gdje su učenici imali koristi od besplatnih knjiga, dok su studenti imali koristi od stipendija.
Dodaje da su podržani i sportski klubovi za mlade i djecu, sproveden je poseban program za podršku djeci sa invaliditetom i finansirana je renovacija zgrade koja se transformiše u Muzičku školu i muzej u opštini Preševo.
Kao dio ove podrške, Sinani takođe pominje finansiranje lobiranja kako bi se pitanje kršenja prava Albanaca na jugu internacionalizovalo.
Kao rezultat toga, grupa američkih zakonodavaca je prošle nedjelje zatražila od State departmenta SAD da ispita navode o diskriminaciji Albanaca u Srbiji.
Afrim Ferati jedan od trojice albanskih poslanika u Skupštini opštine Medveđa i šef ogranka ANS u ovoj opštini, smatra finansijsku podršku Vlade Kosova neophodnom i pozitivnom za albansku zajednicu.
On izbjegava političke sukobe između lokalnih stranaka i ističe zahvalnost zajednice na pomoći koja dolazi sa Kosova.
Ferati priznaje da bi se sredstvima moglo bolje upravljati i sa manje procedura, ali ne vjeruje u masovnu zloupotrebu.
„Ne vjerujem u ono što se govori da je došlo do masovne zloupotrebe. Možda možemo da govorimo o kvalitetu upravljanja sredstvima, ali očekujemo da će doći do poboljšanja u procesu njihove raspodjele“, kaže on za Radio Slobodna Evropa.
Stav Vlade Kosova
Tvrdnje o nedostatku efekata na terenu takođe odbacuje aktuelna Vlada Kosova.
„Ako neko tvrdi da 'nema vidljivih efekata', to je u najmanju ruku netačno i ne poklapa se sa stvarnošću niti odražava stvarnost i uticaj koji je podrška koju su pružile naše institucije imala na živote Albanaca u dolini“, kaže za Radio Slobodna Evropa Klisman Kadiu, medijski savjetnik vršioca dužnosti potpredsjednika vlade Besnika Bislimija.
Prema njegovim riječima, proces uključuje mehanizme kontrole, izvještavanja i praćenja u svakoj fazi implementacije.
„A sredstva su korišćena isključivo za finansiranje projekata, u skladu sa Memorandumom o saradnji i relevantnim aneksima“, dodaje on.
Pomoć ili politički instrument?
Međutim, gradonačelnik Bujanovca izražava sumnju da je saradnja Vlade Kosova bila usmerena uglavnom na Partiju za demokratsko delovanje, a ne ka lokalnim institucijama.
On podsjeća da su dva zvaničnika ove stranke - Ardita Sinani, trenutno gradonačelnica opštine Preševo, i Ragmi Mustafi, šef ogranka stranke u Bujanovcu - bili savjetnici u kabinetu Vlade Kosova, koji je predvodio Albin Kurti.
„Vlada Kosova je pomagala i pomaže samo Partiji za demokratsko djelovanje“, koja, kako kaže, „želi da ojača kroz fond“.
Zvaničnici Vlade Kosova nisu želeli da komentarišu ovu tvrdnju.
Sinani optužbe vidi u kontekstu lokalnih političkih dešavanja, navodeći rezultate opštinskih izbora 2024. godine i stvaranje opštinske većine u Bujanovcu glasovima srpskih stranaka.
U ovim okolnostima, kaže ona, politička retorika je često uslovljena potrebom da se očuva većina - što se ogleda i u javnom diskursu prema Kosovu.
Prema njenim riječima, politizovanje podrške sa Kosova ne služi javnom interesu Albanaca u Preševskoj dolini.
Blokirana podrška poljoprivrednicima
U cijeloj ovoj diskusiji, jedna od najproblematičnijih tačaka ostaje podrška albanskim poljoprivrednicima.
Rexhepi, iz ANS, priznaje da oko milion evra izdvojenih za ovu namjenu nije implementirano, jer ih je, kako kaže, blokiralo Ministarstvo za ljudska prava i manjine u Srbiji.
Prema njegovim riječima, ovo ministarstvo je ukinulo subvencije albanskim poljoprivrednicima u januaru 2025. godine, sa obrazloženjem da ANS nema nadležnosti u oblasti poljoprivrede, oslanjajući se na odluku Upravnog suda u Nišu.
On kaže da je razlog za ovu odluku bilo i pismo koje je ranije poslala Alternativa za promjene, dio Fronta za promjene, koja je obavjestila srpske institucije o konkursu koji je objavio ANS.
„Posljedice su direktno trpeli poljoprivrednici, koji uopšte nisu krivi za ovaj politički sukob“, kaže Rexhepi.
Pajaziti, s druge strane, kaže da je ponudio rješenje, predlažući da se sredstva prebace opštini Bujanovac kako bi se preko nje raspodjelila.
Međutim, Rexhepi odbacuje ovu mogućnost, tvrdeći da je tako nešto pravno nemoguće i da bi rezultiralo nejednakom raspodjelom, budući da je opština multietnička.
Prema njegovim riječima, finansijska podrška Vlade Kosova je namjenjena samo albanskoj zajednici. Rexhepi naglašava da savjet preduzima sve pravne i institucionalne korake kako bi osporio odluku srpskih vlasti i obnovio podršku poljoprivrednicima, redovno komunicirajući sa relevantnim institucijama, međunarodnim partnerima i Vladom Kosova.
On insistira da glavna prepreka delovanju kosovskih institucija na jugu Srbije ostaje vlast u Beogradu i njene lokalne strukture.
Na jugu Srbije živi više od 60.000 Albanaca, koji čine četvrtu najveću manjinu u Srbiji, prema posljednjem popisu stanovništva iz 2022. godine.
Njihov jedini predstavnik u Skupštini Srbije je poslanik Shaip Kamberi iz Partije za demokratsko delovanje.
Pokušaji da se pomoć sa Kosova pretvori u temu političkih sukoba „štete albanskim interesima“, zaključuje Rexhepi.
Izvor: Kosovo Online/RSE
.jpg)
