EU UPOZORAVA KOSOVO 170 170 miliona eura na kocki: Institucionalna blokada prijeti novom udaru iz Brisela
Evropska unija je Kosovu, u okviru Plana rasta, za drugu polovinu 2026. godine namjenila gotovo 170 miliona eura. Međutim, Kosovo rizikuje da izgubi značajan dio tih sredstava ukoliko se politička kriza i nefunkcionisanje institucija nastave, jer finansijska sredstva iz EU može da dobije samo ako sprovede neophodne reforme, prenosi RSE.
Više od dva mjeseca nakon vanrednih parlamentarnih izbora, Skupština Kosova još nije konstituisana. Konstitutivna sjednica, započeta 6. avgusta, dva puta je odlagana na zahtjev lidera pobjedničke stranke na izborima, Pokreta Samoopredjeljenje.
Albin Kurti zatražio je dodatno vrijeme za konsultacije sa drugim strankama u vezi sa postizanjem šireg političkog dogovora, koji uključuje i pitanje izbora budućeg predsjednika. Upravo je nedostatak konsenzusa o predsjedniku doveo Kosovo do vanrednih izbora.
Evropska komisija (EK) upozorava da odlaganje formiranja novih institucija, nakon izbora 7. juna, može imati direktne posljedice po sprovođenje reformi i pristup Kosova fondovima EU.
Portparol Evropske komisije Guillaume Mercier ponavlja redovni poziv Brisela političkim akterima na Kosovu da obezbjede institucionalnu stabilnost.
„Od ključne je važnosti da se institucije Kosova konstituišu bez daljeg odlaganja, u skladu sa ustavnim okvirom i utvrđenim procedurama“, rekao je Mercier.
Kako je dodao, kašnjenja u formiranju institucija rizikuju da ugroze važne reforme i mogu uticati na sposobnost Kosova da u potpunosti iskoristi mogućnosti koje nudi EU, uključujući i Plan rasta za Zapadni Balkan.
U decembru ove godine ističe rok za sprovođenje ukupno 27 reformskih koraka koje Kosovo treba da ispuni, a njihova ukupna vrijednost iznosi 165,9 miliona eura.
Mnogi evropski zvaničnici već govore o višemilionskim gubicima koje bi Kosovo moglo pretrpeti kao posljedicu institucionalne krize.
„Dok Evropska komisija procenjuje izvještaj Kosova o ovim koracima, politička situacija u zemlji neminovno je uticala na tempo sprovođenja i ograničila napredak u nizu ključnih reformi, dovodeći u pitanje dio finansiranja u okviru Instrumenta za reforme i rast“, rekao je za RSE jedan evropski zvaničnik pod uslovom anonimnosti.
Prvo u izradi Agende reformi, posljednje u izvještavanju
Kosovo je bilo među prvima koje je 2024. godine dostavilo Agendu reformi, ali je bilo posljednje koje je podnelo izvještaj o stepenu njenog sprovođenja.
Kosovske vlasti podnele su prvi zahtjev za isplatu sredstava 15. jula 2026. godine, neposredno pred istek roka, izvještavajući o koracima iz Agende reformi koji je prvobitno trebalo da budu ispunjeni u decembru 2024, junu 2025, decembru 2025. i junu 2026. godine.
„Da bi se očuvalo dostupno finansiranje, od ključne je važnosti obezbjediti efikasno funkcionisanje institucija i neophodan politički konsenzus kako bi se održao kontinuiran fokus na sprovođenju dogovorene agende reformi“, naglasio je evropski izvor.
Mercier ističe da je od posebnog značaja brzo postizanje dogovora između političkih stranaka o zajedničkom kandidatu za predsjednika.
„Samo efikasan međustranački dijalog i zajednički osjećaj svrhe omogućiće Kosovu da sledi zajedničke ciljeve i sprovede reforme koje njegovi građani zahtjevaju“, rekao je on.
Za 18 mjeseci Kosovo je prošlo kroz tri izborna procesa – dva puta su održani parlamentarni izbori, kao i lokalni izbori u dva kruga.
Ispunjavanje reformskih koraka u okviru Plana rasta EU zahtjeva angažovanje obe grane vlasti: Vlade, koja kreira, pregovara i sprovodi konkretne ciljeve politika, i Skupštine, koja usvaja odgovarajuće reforme.
Decembar i rizik od trajnog gubitka sredstava
Kraj 2026. godine označava završetak perioda tolerancije, koji je u Briselu poznat kao „sivi period“, za reformske korake koji je trebalo da budu ispunjeni u državama regiona, uključujući Kosovo, u decembru 2024. i decembru 2025. godine.
Evropska komisija omogućila je ovaj period tolerancije, koji se odnosi na vrijeme nakon isteka roka, tokom kojeg se odložene aktivnosti još mogu ispraviti bez posljedica koje bi nastupile zbog nepoštovanja roka.
Prema ovom principu, svi reformski koraci čiji je prvobitni rok bio tokom 2024. godine imaju dodatnih 24 mjeseca za sprovođenje. Za korake čiji je rok bio tokom 2025. godine, period tolerancije iznosi 12 mjeseci.
Za sve reforme predviđene za sprovođenje do decembra 2024, odnosno decembra 2025. godine, krajnji rok je kraj 2026. godine, kada postoji rizik od trajnog gubitka sredstava.
Ukoliko zemlje korisnice ne ispune uslove, odnosno ne sprovedu predviđene reforme, Evropska komisija ima pravo da zadrži sredstva namjenjena tim reformskim koracima. Ta sredstva mogu biti preusmjerena drugim zemljama koje su uspješnije u procesu reformi.
Kosovo – najveći korisnik samo na papiru
Paket EU za Zapadni Balkan planiran je za period od 2024. do 2027. godine. Vrijedan je šest milijardi eura i predstavlja najambiciozniji finansijski paket za region.
Sredstva iz Plana rasta raspodjeljena su na osnovu broja stanovnika i bruto domaćeg proizvoda. Od ukupnog paketa, Kosovu je namenjeno 882,6 miliona eura, čime je ono najveći korisnik po glavi stanovnika.
U prethodnim periodima Kosovo nije bilo kvalifikovano za prijem sredstava iz Plana rasta, jer – takođe zbog političke blokade – nisu bili ratifikovani relevantni sporazumi koji se odnose na ovaj evropski paket.
Nakon što je Skupština Kosova u februaru ove godine ratifikovala sporazume povezane sa Planom rasta, Kosovo se kvalifikovalo za korišćenje evropskih sredstava.
Do sada je Kosovo dobilo samo sredstva za predfinansiranje u vrijednosti od 61,8 miliona eura, što predstavlja sedam odsto ukupno namjenjenog iznosa.
Za preostala sredstva Kosovo mora da dokaže sprovođenje reformskih koraka, tako što će dostaviti izvještaj o sprovedenim reformama.
Evropska komisija odlučuje o raspodjeli sredstava dva puta godišnje, ali tek nakon što provjeri da li je određena zemlja uspešno ispunila konkretne korake i ciljeve definisane u Agendi reformi.
Izvor: Kosovo Online/RSE
Albin Kurti zatražio je dodatno vrijeme za konsultacije sa drugim strankama u vezi sa postizanjem šireg političkog dogovora, koji uključuje i pitanje izbora budućeg predsjednika. Upravo je nedostatak konsenzusa o predsjedniku doveo Kosovo do vanrednih izbora.
Evropska komisija (EK) upozorava da odlaganje formiranja novih institucija, nakon izbora 7. juna, može imati direktne posljedice po sprovođenje reformi i pristup Kosova fondovima EU.
Portparol Evropske komisije Guillaume Mercier ponavlja redovni poziv Brisela političkim akterima na Kosovu da obezbjede institucionalnu stabilnost.
„Od ključne je važnosti da se institucije Kosova konstituišu bez daljeg odlaganja, u skladu sa ustavnim okvirom i utvrđenim procedurama“, rekao je Mercier.
Kako je dodao, kašnjenja u formiranju institucija rizikuju da ugroze važne reforme i mogu uticati na sposobnost Kosova da u potpunosti iskoristi mogućnosti koje nudi EU, uključujući i Plan rasta za Zapadni Balkan.
U decembru ove godine ističe rok za sprovođenje ukupno 27 reformskih koraka koje Kosovo treba da ispuni, a njihova ukupna vrijednost iznosi 165,9 miliona eura.
Mnogi evropski zvaničnici već govore o višemilionskim gubicima koje bi Kosovo moglo pretrpeti kao posljedicu institucionalne krize.
„Dok Evropska komisija procenjuje izvještaj Kosova o ovim koracima, politička situacija u zemlji neminovno je uticala na tempo sprovođenja i ograničila napredak u nizu ključnih reformi, dovodeći u pitanje dio finansiranja u okviru Instrumenta za reforme i rast“, rekao je za RSE jedan evropski zvaničnik pod uslovom anonimnosti.
Prvo u izradi Agende reformi, posljednje u izvještavanju
Kosovo je bilo među prvima koje je 2024. godine dostavilo Agendu reformi, ali je bilo posljednje koje je podnelo izvještaj o stepenu njenog sprovođenja.
Kosovske vlasti podnele su prvi zahtjev za isplatu sredstava 15. jula 2026. godine, neposredno pred istek roka, izvještavajući o koracima iz Agende reformi koji je prvobitno trebalo da budu ispunjeni u decembru 2024, junu 2025, decembru 2025. i junu 2026. godine.
„Da bi se očuvalo dostupno finansiranje, od ključne je važnosti obezbjediti efikasno funkcionisanje institucija i neophodan politički konsenzus kako bi se održao kontinuiran fokus na sprovođenju dogovorene agende reformi“, naglasio je evropski izvor.
Mercier ističe da je od posebnog značaja brzo postizanje dogovora između političkih stranaka o zajedničkom kandidatu za predsjednika.
„Samo efikasan međustranački dijalog i zajednički osjećaj svrhe omogućiće Kosovu da sledi zajedničke ciljeve i sprovede reforme koje njegovi građani zahtjevaju“, rekao je on.
Za 18 mjeseci Kosovo je prošlo kroz tri izborna procesa – dva puta su održani parlamentarni izbori, kao i lokalni izbori u dva kruga.
Ispunjavanje reformskih koraka u okviru Plana rasta EU zahtjeva angažovanje obe grane vlasti: Vlade, koja kreira, pregovara i sprovodi konkretne ciljeve politika, i Skupštine, koja usvaja odgovarajuće reforme.
Decembar i rizik od trajnog gubitka sredstava
Kraj 2026. godine označava završetak perioda tolerancije, koji je u Briselu poznat kao „sivi period“, za reformske korake koji je trebalo da budu ispunjeni u državama regiona, uključujući Kosovo, u decembru 2024. i decembru 2025. godine.
Evropska komisija omogućila je ovaj period tolerancije, koji se odnosi na vrijeme nakon isteka roka, tokom kojeg se odložene aktivnosti još mogu ispraviti bez posljedica koje bi nastupile zbog nepoštovanja roka.
Prema ovom principu, svi reformski koraci čiji je prvobitni rok bio tokom 2024. godine imaju dodatnih 24 mjeseca za sprovođenje. Za korake čiji je rok bio tokom 2025. godine, period tolerancije iznosi 12 mjeseci.
Za sve reforme predviđene za sprovođenje do decembra 2024, odnosno decembra 2025. godine, krajnji rok je kraj 2026. godine, kada postoji rizik od trajnog gubitka sredstava.
Ukoliko zemlje korisnice ne ispune uslove, odnosno ne sprovedu predviđene reforme, Evropska komisija ima pravo da zadrži sredstva namjenjena tim reformskim koracima. Ta sredstva mogu biti preusmjerena drugim zemljama koje su uspješnije u procesu reformi.
Kosovo – najveći korisnik samo na papiru
Paket EU za Zapadni Balkan planiran je za period od 2024. do 2027. godine. Vrijedan je šest milijardi eura i predstavlja najambiciozniji finansijski paket za region.
Sredstva iz Plana rasta raspodjeljena su na osnovu broja stanovnika i bruto domaćeg proizvoda. Od ukupnog paketa, Kosovu je namenjeno 882,6 miliona eura, čime je ono najveći korisnik po glavi stanovnika.
U prethodnim periodima Kosovo nije bilo kvalifikovano za prijem sredstava iz Plana rasta, jer – takođe zbog političke blokade – nisu bili ratifikovani relevantni sporazumi koji se odnose na ovaj evropski paket.
Nakon što je Skupština Kosova u februaru ove godine ratifikovala sporazume povezane sa Planom rasta, Kosovo se kvalifikovalo za korišćenje evropskih sredstava.
Do sada je Kosovo dobilo samo sredstva za predfinansiranje u vrijednosti od 61,8 miliona eura, što predstavlja sedam odsto ukupno namjenjenog iznosa.
Za preostala sredstva Kosovo mora da dokaže sprovođenje reformskih koraka, tako što će dostaviti izvještaj o sprovedenim reformama.
Evropska komisija odlučuje o raspodjeli sredstava dva puta godišnje, ali tek nakon što provjeri da li je određena zemlja uspešno ispunila konkretne korake i ciljeve definisane u Agendi reformi.
Izvor: Kosovo Online/RSE
