Ocjena stručnjaka RSE: Kosovo rizikuje da ostane bez sredstava iz Plana rasta EU
Odlaganje procesa konstituisanja Skupštine i formiranja nove vlade moglo bi da košta Kosovo gubitka sredstava iz Plana rasta EU za Zapadni Balkan, upozoravaju stručnjaci za evropske integracije. Analitičarka Donika Emini iz Evropske savjetodavne grupe za balkansku politiku kaže to što sredstva ostaju blokirana jer nema ratifikacije formalnog sporazuma sa EU šalje negativan signal Briselu. Izvršni direktor Evropskog savjeta investitora Emrush Ujkani ukazuje da EU neće zaustaviti procese pokrenute zbog kašnjenja određenih zemalja u ispunjavanju evropskih kriterijuma, pa će sredstva, ako se ne uzmu, biti preraspodjeljena, piše Radio Slobodna Evropa.
Plan rasta za period 2024-2027, obuhvata paket od šest milijardi eura, koji je EU odobrila krajem 2023. godine, za podršku približavanju ekonomija Zapadnog Balkana evropskim standardima. Da bi imale koristi od ovih sredstava, zemlje moraju da završe reforme koje zahtjeva EU, a koje uključuju privatni sektor, zelenu tranziciju i digitalizaciju.
Iz tog paketa, Kosovo može imati koristi od više od 880 miliona eura, od čega više od 250 miliona kao bespovratni grant, dok je ostatak u obliku kredita sa povoljnim uslovima.
RSE podsjeća da Kosovo nije imalo koristi od djela pretfinansiranja – vrijednog 61 milion eura - koji je već dodjeljen Albaniji, Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji. BiH je takođe izostavljena iz pogodnosti, jer nije na vrijeme usvojila agendu reformi i Plan rasta.
Kosovo je bilo među prvima koje su usvojile agendu reformi, ali sredstva ostaju blokirana jer nije formirana institucija koja bi ratifikovala formalni sporazum sa EU.
„Ovo šalje negativan signal Briselu, gdje frustracija institucija i država članica nastavlja da raste, zbog ponašanja kosovske političke elite“, kaže Emini za Radio Slobodna Evropa.
Prema riječima Bekima Salihua iz Instituta za napredna istraživanja - GAP, kašnjenja u konstituisanju institucija blokiraju ne samo sredstva, već i sprovođenje reformi.
„To što Kosovo nije u mogućnosti da primi sredstva trebalo bi prevesti kao nemogućnost da sprovede reforme. Reforme se naravno mogu sprovesti u određenom periodu, ali je očigledno da će njihova dinamika biti kasna, spora“, smatra Salihu.
Emini je saglasna sa tom ocjenom.
Pojašnjava da izostanak sredstava iz Plana rasta ne znači da će novac namjenjen Kosovu automatski biti izgubljen, ali da je, ako Kosovo ne uspije da privuče i iskoristi ta sredstva tokom cijelog programskog perioda, rizik od gubitka veoma visok.
Prema njenim riječima, zbog kašnjenja u usvajanju sporazuma u parlamentu i kašnjenja u formiranju vlade sa punim mandatom, sprovođenje plana reformi na Kosovu počeće mnogo kasnije nego u nekim drugim zemljama Zapadnog Balkana.
„I to ga mnogo kažnjava. Zemlja mora da dobije pristup sredstvima sprovođenjem reformi iz agende koju je odobrila EU. Dakle, to su sredstva za koja se moraju raditi i sprovesti konkretne reforme. Kosovo je već izgubilo mnogo vremena“, kaže Emini.
Upozorava i da bi nedostatak reformi mogao da blokira isplate EU, ostavljajući velike sume neiskorišćenim do 2027. godine.
„I ako na kraju programskog perioda sredstva nisu iskorišćena ili uslovi nisu ispunjeni, EU može da ih preraspodjeli zemljama ili projektima koji su brže ispunili uslove“, kaže Emini.
Izvršni direktor Evropskog saveta investitora Emrush Ujkani naglašava da je Plan rasta samo jedan od alata EU u njenoj agendi za integraciju Zapadnog Balkana.
Napominje da EU neće zaustaviti procese pokrenute zbog kašnjenja određenih zemalja u ispunjavanju evropskih kriterijuma.
„U tom smislu, ako se sredstva ne uzmu – a ovo se odnosi i na druge instrumente – ona će biti preraspodjeljena“, kaže Ujkani.
Prema njegovim riječima, planiranje EU u vezi sa sprovođenjem Plana rasta bilo je da se ide napred dosljedno sa svim zemljama Zapadnog Balkana.
„Stoga nema vremena za vraćanje unazad procesa koji je planiran u pravo vrijeme. Ako zemlja nije preduzela konkretne akcije, sama će preuzeti odgovornost“, kaže Ujkani za RSE.
Naglašava i da, ako Kosovo ne uspije da privuče sredstva EU za reforme, to ne znači da reforme neće biti potrebne, ali će biti finansirane kasnije - iz sopstvenog budžeta Kosova.
Kašnjenja Kosova u formiranju nove zakonodavne i izvršne vlasti, nakon parlamentarnih izbora 9. februara, otežala su situaciju u pogledu zvanične komunikacije između kosovskih institucija i EU, podsjeća RSE.
U avgustu su zvaničnici Unije najavili da neće održavati sastanke u zgradi Vlade Kosova dok ne bude formirana izvršna vlast u punom mandatu.
Emini naglašava da je to zabrinjavajuća poruka upućena kosovskim vlastima.
„Kanali komunikacije i koordinacije sa EU o reformama, kao i diplomatski odnosi između Kosova i EU, su izgubljeni“, kaže ona.
Salihu vidi ove odnose na najnižem nivou u posljednjoj deceniji.
Prema njegovim riječima, u odsustvu vlade sa punim mandatom i pravno nesporne skupštine, Kosovu je teško da komunicira sa EU o međusobnim odnosima i integracionim procesima.
„Mogućnost članstva Kosova u Savjetu Evrope se više ne pominje, mogućnost ukidanja mjera protiv Kosova se više ne pominje. Smatram da su odnosi Kosova sa EU najniži u posljednjih 10 godina, nakon potpisivanja SSP“, kaže Salihu.
Uz to, Kosovo nije uspjelo da se pridruži Savjetu Evrope prošle godine, a mjere EU još uvijek su na snazi.
Stručnjaci za evropske integracije procjenjuju da dalje odlaganje formiranja novih institucija „održava“ jaz u odnosima između Kosova i EU.
Prema njihovoj ocjeni, taj jaz bi se mogao još više produbiti ako Kosovo na kraju ode na prijevremene parlamentarne izbore, zbog neslaganja između političkih stranaka oko formiranja novih institucija.
Iz tog paketa, Kosovo može imati koristi od više od 880 miliona eura, od čega više od 250 miliona kao bespovratni grant, dok je ostatak u obliku kredita sa povoljnim uslovima.
RSE podsjeća da Kosovo nije imalo koristi od djela pretfinansiranja – vrijednog 61 milion eura - koji je već dodjeljen Albaniji, Crnoj Gori, Sjevernoj Makedoniji i Srbiji. BiH je takođe izostavljena iz pogodnosti, jer nije na vrijeme usvojila agendu reformi i Plan rasta.
Kosovo je bilo među prvima koje su usvojile agendu reformi, ali sredstva ostaju blokirana jer nije formirana institucija koja bi ratifikovala formalni sporazum sa EU.
„Ovo šalje negativan signal Briselu, gdje frustracija institucija i država članica nastavlja da raste, zbog ponašanja kosovske političke elite“, kaže Emini za Radio Slobodna Evropa.
Prema riječima Bekima Salihua iz Instituta za napredna istraživanja - GAP, kašnjenja u konstituisanju institucija blokiraju ne samo sredstva, već i sprovođenje reformi.
„To što Kosovo nije u mogućnosti da primi sredstva trebalo bi prevesti kao nemogućnost da sprovede reforme. Reforme se naravno mogu sprovesti u određenom periodu, ali je očigledno da će njihova dinamika biti kasna, spora“, smatra Salihu.
Emini je saglasna sa tom ocjenom.
Pojašnjava da izostanak sredstava iz Plana rasta ne znači da će novac namjenjen Kosovu automatski biti izgubljen, ali da je, ako Kosovo ne uspije da privuče i iskoristi ta sredstva tokom cijelog programskog perioda, rizik od gubitka veoma visok.
Prema njenim riječima, zbog kašnjenja u usvajanju sporazuma u parlamentu i kašnjenja u formiranju vlade sa punim mandatom, sprovođenje plana reformi na Kosovu počeće mnogo kasnije nego u nekim drugim zemljama Zapadnog Balkana.
„I to ga mnogo kažnjava. Zemlja mora da dobije pristup sredstvima sprovođenjem reformi iz agende koju je odobrila EU. Dakle, to su sredstva za koja se moraju raditi i sprovesti konkretne reforme. Kosovo je već izgubilo mnogo vremena“, kaže Emini.
Upozorava i da bi nedostatak reformi mogao da blokira isplate EU, ostavljajući velike sume neiskorišćenim do 2027. godine.
„I ako na kraju programskog perioda sredstva nisu iskorišćena ili uslovi nisu ispunjeni, EU može da ih preraspodjeli zemljama ili projektima koji su brže ispunili uslove“, kaže Emini.
Izvršni direktor Evropskog saveta investitora Emrush Ujkani naglašava da je Plan rasta samo jedan od alata EU u njenoj agendi za integraciju Zapadnog Balkana.
Napominje da EU neće zaustaviti procese pokrenute zbog kašnjenja određenih zemalja u ispunjavanju evropskih kriterijuma.
„U tom smislu, ako se sredstva ne uzmu – a ovo se odnosi i na druge instrumente – ona će biti preraspodjeljena“, kaže Ujkani.
Prema njegovim riječima, planiranje EU u vezi sa sprovođenjem Plana rasta bilo je da se ide napred dosljedno sa svim zemljama Zapadnog Balkana.
„Stoga nema vremena za vraćanje unazad procesa koji je planiran u pravo vrijeme. Ako zemlja nije preduzela konkretne akcije, sama će preuzeti odgovornost“, kaže Ujkani za RSE.
Naglašava i da, ako Kosovo ne uspije da privuče sredstva EU za reforme, to ne znači da reforme neće biti potrebne, ali će biti finansirane kasnije - iz sopstvenog budžeta Kosova.
Kašnjenja Kosova u formiranju nove zakonodavne i izvršne vlasti, nakon parlamentarnih izbora 9. februara, otežala su situaciju u pogledu zvanične komunikacije između kosovskih institucija i EU, podsjeća RSE.
U avgustu su zvaničnici Unije najavili da neće održavati sastanke u zgradi Vlade Kosova dok ne bude formirana izvršna vlast u punom mandatu.
Emini naglašava da je to zabrinjavajuća poruka upućena kosovskim vlastima.
„Kanali komunikacije i koordinacije sa EU o reformama, kao i diplomatski odnosi između Kosova i EU, su izgubljeni“, kaže ona.
Salihu vidi ove odnose na najnižem nivou u posljednjoj deceniji.
Prema njegovim riječima, u odsustvu vlade sa punim mandatom i pravno nesporne skupštine, Kosovu je teško da komunicira sa EU o međusobnim odnosima i integracionim procesima.
„Mogućnost članstva Kosova u Savjetu Evrope se više ne pominje, mogućnost ukidanja mjera protiv Kosova se više ne pominje. Smatram da su odnosi Kosova sa EU najniži u posljednjih 10 godina, nakon potpisivanja SSP“, kaže Salihu.
Uz to, Kosovo nije uspjelo da se pridruži Savjetu Evrope prošle godine, a mjere EU još uvijek su na snazi.
Stručnjaci za evropske integracije procjenjuju da dalje odlaganje formiranja novih institucija „održava“ jaz u odnosima između Kosova i EU.
Prema njihovoj ocjeni, taj jaz bi se mogao još više produbiti ako Kosovo na kraju ode na prijevremene parlamentarne izbore, zbog neslaganja između političkih stranaka oko formiranja novih institucija.
