Iz mog ugla Da li će KFOR zaštititi Kosovo?
Iako je Kosovo važno za evropski mir i bezbjednost, KFOR nije efikasno reagovao na sve agresivnije poteze Srbije. KFOR mora da promeni strategiju pre nego što bude prekasno.
Povećana agresija Srbije
Agresivna retorika i vojna aktivnost Srbije – i kinetička i hibridna – značajno su se intenzivirale posljednjih godina; kao rezultat, bezbjednost Kosova danas je ugrožena na nivou koji nije viđen od 1999. godine. KFOR je ključan za sprečavanje srpskog agresionizma, ali postoje ozbiljne sumnje u njegov kapacitet i volju da to uradi.
Niz incidenata u proteklim godinama ilustruje ozbiljnost poteza Srbije. U maju 2023. godine, pripadnike KFOR-a napali su kosovski Srbi koji su protestovali zbog izbora albanskih gradonačelnika u četiri opštine na sjeveru Kosova. Mjesec dana kasnije, trojicu pripadnika Policije Kosova otela je srpska policija unutar teritorije Kosova i odvela ih u Srbiju.
U julu iste godine, Alicia Kearns, britanska poslanica i predsjednica Odbora za spoljne poslove, upozorila je da su britanske trupe primjetile da se oružje iz Srbije krijumčari u pravoslavne manastire na sjeveru Kosova; iako je KFOR to demantovao, samo dva mjeseca kasnije srpski napadači u uniformama i sa teškim naoružanjem izveli su napad na Policiju Kosova u Banjskoj, ubili jednog policajca i potom se sklonili u pravoslavni manastir. Srbija je proglasila dan žalosti za trojicu ubijenih napadača, dok vođa grupe – Milan Radoičić, blizak saradnik predsjednika Vučića – ostaje u bjekstvu, iako je priznao direktno učešće. Oružje korišćeno u napadu stiglo je iz Srbije, a Vlada Kosova je otkrila više skladišta naoružanja nakon incidenta.
U novembru 2024. godine, srpski napadači počinili su ono što je EU opisala kao „teroristički napad“ na hidrokanal u Zubinom Potoku. U septembru ove godine, direktor Policije Kosova i ministar unutrašnjih poslova saopštili su da su kosovski vazdušni prostori narušeni dronovima za koje se sumnja da su ušli iz Srbije. Prošlog mjeseca, srpska žandarmerija ranila je jednog kosovskog Srbina poznatog po protivljenju Srpskoj listi i otela ga u Srbiju.
Tokom istog perioda, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić i drugi visoki zvaničnici Srbije ponavljali su tvrdnje, bez ikakvih dokaza, da je Vlada Kosova sprovodila „etničko čišćenje nad srpskim narodom“.
Sve ovo jasno ukazuje da je rizik od intervencije po ugledu na Krim veoma realan. Kao odgovor na proteste protiv svog autoritarnog režima, vlasti Srbije mogle bi pokušati da homogenizuju stanovništvo oko fabrikovane krize na Kosovu. Štaviše, napad u Banjskoj može se posmatrati kao loše prikriven pokušaj da se stvore uslovi za slanje srpskih snaga radi „zaštite“ kosovskih Srba.
Propusti KFOR-a
Mnogi tvrde da prisustvo KFOR-a garantuje bezbjednost Kosova. KFOR ima mandat da spreči „obnovu neprijateljstava“ i obezbjedi „bezbjedno okruženje“, ali njegovo dosadašnje reagovanje na rastuću agresiju Srbije izaziva sumnju u spremnost da mandat zaista sprovede.
KFOR je intervenisao protiv srpskih masa koje su izazivale nerede na sjeveru u maju 2023. godine – pri čemu je pretrpeo žrtve – ali reakcije na druge incidente ukazuju na nedostatak volje da se adekvatno djeluje i da se javno prizna prava priroda prijetnje.
Krijumčarenje oružja iz Srbije na Kosovo traje, a srpske snage sada deluju gotovo nekažnjeno na teritoriji Kosova. KFOR očigledno ne uspeva da ispuni ključne ciljeve svog mandata.
Povećanje broja vojnika KFOR-a ove godine, iako dobrodošlo, nije dovoljno; s obzirom na aktuelni nivo pretnje, oko 5.000 vojnika koji su trenutno raspoređeni na Kosovu nije dovoljno. Ipak, osim broja vojnika, postoji veći problem – volja da se djeluje.
Reakcije KFOR-a do sada odlikuju se letargijom i samozadovoljstvom; iako je KFOR u saopštenjima nakon incidenata ponavljao posvećenost sprovođenju mandata, nedostatak hitnosti i proaktivnog angažmana je zabrinjavajući. To je povezano sa geopolitičkim pitanjima koja imaju ozbiljne implikacije na bezbjednost Kosova.
U okviru KFOR-a prisutne su države koje ne priznaju Kosovo – Grčka, Slovačka, Moldavija i Rumunija – kao i države prijateljski nastrojene prema Srbiji, poput Mađarske, koja ima treći najveći kontingent (469 vojnika). To znači da mnoge države koje učestvuju u KFOR-u nisu voljne da štite suverenitet Kosova od srpskog agresionizma. Na primjer, Vlada Slovačke – suprotno mandatu KFOR-a – saopštila je da su njeni vojnici raspoređeni na Kosovu radi zaštite etničkih Srba.
Istovremeno, tradicionalni saveznici Kosova – Velika Britanija, SAD, Francuska i Njemačka – zaokupljeni su unutrašnjom nestabilnošću, ratom u Ukrajini i konfliktima na Bliskom istoku, pa je njihov pritisak da KFOR usvoji odlučniji pristup oslabio.
Ključna pitanja
Novinari, civilno društvo i političke partije na Kosovu treba da zahtjevaju jasne odgovore od KFOR-a o njegovim dosadašnjim postupcima i o spremnosti da reaguje na srpske napade.
Posebno, KFOR treba jasno da odgovori na sljedeća pitanja:
1. Napad u Banjskoj:
Da li je KFOR imao obavještajne podatke o gomilanju oružja i municije na sjeveru Kosova prije napada u Banjskoj u septembru 2023. godine i, ako jeste, koje mjere je preduzeo?
2. Kršenja granice:
Od 2023. godine dogodilo se više nasilnih upada iz Srbije, koji su rezultirali ranjavanjima i otmicama; zašto KFOR nije uspeo da spreči ulazak srpskih snaga preko granice i koji je plan za suzbijanje budućih upada?
3. Krijumčarenje oružja:
Zašto KFOR nije uspeo da spreči krijumčarenje oružja na Kosovo, koje nove mjere su uvedene, i može li potvrditi da je oružje stiglo iz Srbije uz znanje Beograda?
4. Broj vojnika:
Kada i kako će KFOR preispitati broj i sastav svojih trupa kako bi obezbjedio da može da ispuni mandat sprečavanja ulaska srpskih snaga na Kosovo?
5. Upotreba sile:
Mnoge države koje učestvuju u KFOR-u blisko sarađuju sa Srbijom, a neke ne priznaju Kosovo; koje mjere je KFOR preduzeo da osigura da će sve njegove trupe primeniti silu ako im se to naredi u slučaju da srpska vojska ili žandarmerija pređe granicu?
Zaključak
Ponovljeni pozivi srpske vlade za stvaranje „srpskog sveta“ ugrožavaju regionalni mir i podsjećaju na Miloševićev plan za „Veliku Srbiju“ iz devedesetih. Nezavisnost Kosova predstavlja ključnu prepreku ostvarenju tog destruktivnog cilja.
Iako je Kosovo važno za evropski mir i bezbjednost, KFOR nije na adekvatan način reagovao na sve agresivnije poteze Srbije. KFOR mora da promeni strategiju pre nego što bude prekasno.
Pišu: Ade Clewlow & Dr. Aidan Hehir
Ade Clewlow je penzionisani potpukovnik i nosilac titule „Član Reda Britanske Imperije“. Bio je oficir za vezu KFOR-a sa Kosovskim zaštitnim korpusom 2008–2009. Dr. Aidan Hehir je profesor međunarodnih odnosa na Univerzitetu Vestminster u Velikoj Britaniji.
Izvor: Koha Ditore
Agresivna retorika i vojna aktivnost Srbije – i kinetička i hibridna – značajno su se intenzivirale posljednjih godina; kao rezultat, bezbjednost Kosova danas je ugrožena na nivou koji nije viđen od 1999. godine. KFOR je ključan za sprečavanje srpskog agresionizma, ali postoje ozbiljne sumnje u njegov kapacitet i volju da to uradi.
Niz incidenata u proteklim godinama ilustruje ozbiljnost poteza Srbije. U maju 2023. godine, pripadnike KFOR-a napali su kosovski Srbi koji su protestovali zbog izbora albanskih gradonačelnika u četiri opštine na sjeveru Kosova. Mjesec dana kasnije, trojicu pripadnika Policije Kosova otela je srpska policija unutar teritorije Kosova i odvela ih u Srbiju.
U julu iste godine, Alicia Kearns, britanska poslanica i predsjednica Odbora za spoljne poslove, upozorila je da su britanske trupe primjetile da se oružje iz Srbije krijumčari u pravoslavne manastire na sjeveru Kosova; iako je KFOR to demantovao, samo dva mjeseca kasnije srpski napadači u uniformama i sa teškim naoružanjem izveli su napad na Policiju Kosova u Banjskoj, ubili jednog policajca i potom se sklonili u pravoslavni manastir. Srbija je proglasila dan žalosti za trojicu ubijenih napadača, dok vođa grupe – Milan Radoičić, blizak saradnik predsjednika Vučića – ostaje u bjekstvu, iako je priznao direktno učešće. Oružje korišćeno u napadu stiglo je iz Srbije, a Vlada Kosova je otkrila više skladišta naoružanja nakon incidenta.
U novembru 2024. godine, srpski napadači počinili su ono što je EU opisala kao „teroristički napad“ na hidrokanal u Zubinom Potoku. U septembru ove godine, direktor Policije Kosova i ministar unutrašnjih poslova saopštili su da su kosovski vazdušni prostori narušeni dronovima za koje se sumnja da su ušli iz Srbije. Prošlog mjeseca, srpska žandarmerija ranila je jednog kosovskog Srbina poznatog po protivljenju Srpskoj listi i otela ga u Srbiju.
Tokom istog perioda, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić i drugi visoki zvaničnici Srbije ponavljali su tvrdnje, bez ikakvih dokaza, da je Vlada Kosova sprovodila „etničko čišćenje nad srpskim narodom“.
Sve ovo jasno ukazuje da je rizik od intervencije po ugledu na Krim veoma realan. Kao odgovor na proteste protiv svog autoritarnog režima, vlasti Srbije mogle bi pokušati da homogenizuju stanovništvo oko fabrikovane krize na Kosovu. Štaviše, napad u Banjskoj može se posmatrati kao loše prikriven pokušaj da se stvore uslovi za slanje srpskih snaga radi „zaštite“ kosovskih Srba.
Propusti KFOR-a
Mnogi tvrde da prisustvo KFOR-a garantuje bezbjednost Kosova. KFOR ima mandat da spreči „obnovu neprijateljstava“ i obezbjedi „bezbjedno okruženje“, ali njegovo dosadašnje reagovanje na rastuću agresiju Srbije izaziva sumnju u spremnost da mandat zaista sprovede.
KFOR je intervenisao protiv srpskih masa koje su izazivale nerede na sjeveru u maju 2023. godine – pri čemu je pretrpeo žrtve – ali reakcije na druge incidente ukazuju na nedostatak volje da se adekvatno djeluje i da se javno prizna prava priroda prijetnje.
Krijumčarenje oružja iz Srbije na Kosovo traje, a srpske snage sada deluju gotovo nekažnjeno na teritoriji Kosova. KFOR očigledno ne uspeva da ispuni ključne ciljeve svog mandata.
Povećanje broja vojnika KFOR-a ove godine, iako dobrodošlo, nije dovoljno; s obzirom na aktuelni nivo pretnje, oko 5.000 vojnika koji su trenutno raspoređeni na Kosovu nije dovoljno. Ipak, osim broja vojnika, postoji veći problem – volja da se djeluje.
Reakcije KFOR-a do sada odlikuju se letargijom i samozadovoljstvom; iako je KFOR u saopštenjima nakon incidenata ponavljao posvećenost sprovođenju mandata, nedostatak hitnosti i proaktivnog angažmana je zabrinjavajući. To je povezano sa geopolitičkim pitanjima koja imaju ozbiljne implikacije na bezbjednost Kosova.
U okviru KFOR-a prisutne su države koje ne priznaju Kosovo – Grčka, Slovačka, Moldavija i Rumunija – kao i države prijateljski nastrojene prema Srbiji, poput Mađarske, koja ima treći najveći kontingent (469 vojnika). To znači da mnoge države koje učestvuju u KFOR-u nisu voljne da štite suverenitet Kosova od srpskog agresionizma. Na primjer, Vlada Slovačke – suprotno mandatu KFOR-a – saopštila je da su njeni vojnici raspoređeni na Kosovu radi zaštite etničkih Srba.
Istovremeno, tradicionalni saveznici Kosova – Velika Britanija, SAD, Francuska i Njemačka – zaokupljeni su unutrašnjom nestabilnošću, ratom u Ukrajini i konfliktima na Bliskom istoku, pa je njihov pritisak da KFOR usvoji odlučniji pristup oslabio.
Ključna pitanja
Novinari, civilno društvo i političke partije na Kosovu treba da zahtjevaju jasne odgovore od KFOR-a o njegovim dosadašnjim postupcima i o spremnosti da reaguje na srpske napade.
Posebno, KFOR treba jasno da odgovori na sljedeća pitanja:
1. Napad u Banjskoj:
Da li je KFOR imao obavještajne podatke o gomilanju oružja i municije na sjeveru Kosova prije napada u Banjskoj u septembru 2023. godine i, ako jeste, koje mjere je preduzeo?
2. Kršenja granice:
Od 2023. godine dogodilo se više nasilnih upada iz Srbije, koji su rezultirali ranjavanjima i otmicama; zašto KFOR nije uspeo da spreči ulazak srpskih snaga preko granice i koji je plan za suzbijanje budućih upada?
3. Krijumčarenje oružja:
Zašto KFOR nije uspeo da spreči krijumčarenje oružja na Kosovo, koje nove mjere su uvedene, i može li potvrditi da je oružje stiglo iz Srbije uz znanje Beograda?
4. Broj vojnika:
Kada i kako će KFOR preispitati broj i sastav svojih trupa kako bi obezbjedio da može da ispuni mandat sprečavanja ulaska srpskih snaga na Kosovo?
5. Upotreba sile:
Mnoge države koje učestvuju u KFOR-u blisko sarađuju sa Srbijom, a neke ne priznaju Kosovo; koje mjere je KFOR preduzeo da osigura da će sve njegove trupe primeniti silu ako im se to naredi u slučaju da srpska vojska ili žandarmerija pređe granicu?
Zaključak
Ponovljeni pozivi srpske vlade za stvaranje „srpskog sveta“ ugrožavaju regionalni mir i podsjećaju na Miloševićev plan za „Veliku Srbiju“ iz devedesetih. Nezavisnost Kosova predstavlja ključnu prepreku ostvarenju tog destruktivnog cilja.
Iako je Kosovo važno za evropski mir i bezbjednost, KFOR nije na adekvatan način reagovao na sve agresivnije poteze Srbije. KFOR mora da promeni strategiju pre nego što bude prekasno.
Pišu: Ade Clewlow & Dr. Aidan Hehir
Ade Clewlow je penzionisani potpukovnik i nosilac titule „Član Reda Britanske Imperije“. Bio je oficir za vezu KFOR-a sa Kosovskim zaštitnim korpusom 2008–2009. Dr. Aidan Hehir je profesor međunarodnih odnosa na Univerzitetu Vestminster u Velikoj Britaniji.
Izvor: Koha Ditore
